بنگاه ها و شركت های كوچك و متوسط نقش عمده ای در رشد اقتصادی و ایجاد اشتغال در هر كشوری ایفا می كنند به گونه ای كه از sme ها(بنگاه های كوچك و متوسط) به عنوان موتور محركه اقتصاد در هر كشوری یاد می شود .           

 بنگاه ها و شركت های كوچك و متوسط نقش عمده ای در رشد اقتصادی و ایجاد اشتغال در هر كشوری ایفا می كنند به گونه ای كه از sme ها(بنگاه های كوچك و متوسط) به عنوان موتور محركه اقتصاد در هر كشوری یاد می شود . با توجه به اهمیت این بنگاه ها وشركت های كوچك در رشد اقتصادی وایجاد اشتغال وكارآفرینی در كشور های مختلف تلاش های زیادی صورت گرفته تا از راه های مختلف میزان موفقیت این شركت ها افزایش و پویایی وقوام آنها تداوم یابد. یكی از مهمترین این شیوه ها ایجاد پارك ها و مراكز رشد فناوری برای بسترسازی از طریق ارائه مشاوره، دادن جا ومكان ، ارائه كمك های مالی وبه طور كلی حمایت از شركت ها وبنگاه های كوچك و متوسط است . در این گفت و گو نقش اقتصادی مراكز رشد در توسعه شركت ها وبنگاه های كوچك را با مهندس معصومه مداح مدیر اداره آموزشی مركز رشد فناوری اطلاعات وارتباطات جهاد دانشگاهی (رویش) به بحث گذاشته ایم. ● فلسفهٔ ایجاد مراكز رشد در ایران چیست ▪ امرزوه شركت های كوچك و متوسط عامل اصلی توسعه اقتصادی در كشور ها محسوب می شوند به طوری كه مطالعات اخیر بانك جهانی حاكی از آن است كه واحدهای كوچك و متوسط در كشورهای توسعه یافته و در حال توسعه اثرات كاملاً محسوسی بر اشتغال و درامد ملی داشته اند. بعنوان مثال، SME هایی كه ۹۹ درصد تمام شركت های اروپایی (۲۳ میلیون شركت) را پوشش می دهند ، زمینه اشتغال ۷۵ میلیون نیروی كار را فراهم آورده اند و بیش از ۵۰ درصد GDP ( تولید ناخالص داخلی) اتحادیه اروپا متعلق به SME ها است. می توان گفت در توسعه اقتصادی باید توجه ویژه ای به شركت های كوچك و متوسط مبذول داشت. بنابراین حركت به منظور تدوین و سازماندهی راهكارهایی برای توسعه واحدهای كوچك و متوسط در بهبود ساختار اقتصادی كشور می تواند نقش بسزایی ایفا كند. در كشور ما نیز، رویكرد نسبتاً جدید برنامه ریزان و تصمیم سازان برای توسعه كسب و كارهای كوچك و متوسط ایجاد و شكل گیری مراكز رشد بوده است. مراكز رشد فعالیت خود را از سال ۸۱ به طور جدی با هدف حمایت و هدایت شركت های كوچك و نوپا آغاز كرده است تا در سطحی كلان تر به ایجاد همكاری و نزدیكی بیشتر جامعه علمی وصنعتی و رونق اقتصادی بپردازند و به عنوان حلقه ای واسط میان دولت، صنعت و دانشگاه ایفای نقش كنند و به توسعه اقتصاد مبتنی بر دانش در كشور كمك كنند. ● از نظر شما شاخص های اقتصاد دانایی محور و نقش مراكز رشد در اقتصاد دانایی محور چیست ▪ در عبارت اقتصاد دانایی محور اطلاعاتی نهفته است كه از آنها می توانیم شاخص ها را استخراج كنیم. یكی از شاخص هایی كه باید در نظر داشته باشیم خود اقتصاد است. یعنی اگر فعالیتی انجام شود، باید بازده اقتصادی داشته باشد، اما محور این فعالیت باید مبتنی بر علم و دانش باشد. به نظر من دو شاخص مهم می رسد. شاخص اول تولید ایده های نو است. وقتی می گوییم دانایی محور باشد، باید بتوانیم در سطح دنیا مشاركت كنیم. پس اقتصاد ما نمی تواند هم دانایی محور باشد، هم كپی برداری كنیم. اگر اقتصادمان دانایی محور باشد، یعنی براساس علم و دانش یك تولید اقتصادی می كنیم. در این راه باید ایده های نو تولید كنیم. شاخص دوم تجاری سازی است، یعنی بر عرصه ظهور رسیدن و تجاری شدن آنها به صورت علمی و بازده اقتصادی داشتن است، با این حال نقش مراكز رشد در اقتصاد دانایی محور و نوع فعالیت آنها كه باید روی آن متمركز شد، بسیار اساسی است. حتی مهم تر از دانشگاه ها، مراكز پژوهشی و پارك های علم و فناوری است. چون دانشگاه ها مراكز تولید علم و نیروی انسانی اند و همان جایی هستند كه ایده ها می تواند از آن خارج شود. اما چگونه می توانیم این ایده را تبدیل به یك كسب و كار كنیم پارك ها دارای چنین ساختاری نیستند و تنها مراكز رشدند كه به یك مؤسسه نوپایی كه ایده ای دارد و هنوز كاری انجام نداده است كمك می كنند تا این ایده را به محصول یا خدمات تبدیل كند. پس نقش مراكز رشد بسیار كلیدی است، اما چه فعالیت هایی در مركز رشد ضرورت دارد در این باره چند موضوع را باید بررسی كنیم. در كشور ما خدمات موجود به آسانی در اختیار بخش خصوصی نیست. این موضوع را به عنوان یك حقیقت باید بپذیریم كه هنوز مفاهیمی مانند سرمایه گذاری ریسك پذیر فرشتگان كسب و كار جانیفتاده است. حتی بانك هایمان هنوز آمادگی لازم برای سرمایه گذاری در شركت های خصوصی را ندارند و دیدگاه شان دیدگاه نوآوری و فناوری نیست. این واقعیت ها ما را به سمتی سوق می دهد كه مدلی از مركز رشد پیاده سازی كنیم كه بسیاری از خدمات را ارائه دهد، ولی روش پیاده سازی آن به كمك بخش خصوصی انجام شود.● جایگاه مراكز رشد را در ایجاد اشتغال و نیل به اهداف اشتغال زایی دولت چگونه می بینید ▪ قبل از پاسخ به این سؤال باید به این نكته اشاره كنم كه ایده اصلی ایجاد این مراكز، ایجاد اشتغال نیست اما حاصل فعالیت آن می تواند ایجاد اشتغال باشد، چرا كه اشتغال حاصل توسعه اقتصادی و توسعه اقتصادی هم حاصل گسترش بنگاه های كوچك و متوسط است. اما درباره سؤالی كه شما گفتید، باید بگویم مراكز رشد برای اشتغال دو نقش ایفا می كنند. نقش اول، ایجاد اشتغال برای فارغ التحصیلان است. در شرایط فعلی معضل بیكاری فارغ التحصیلان، دغدغه و نگرانی اصلی است. بطوری كه در انتهای برنامه سوم توسعه، تنها ۹‎/۳ درصد فارغ التحصیلان دانشگاهی از تعداد كل فارغ التحصیلان مشغول كار بودند یعنی نرخ دانشگری در انتهای برنامه سوم ۹‎/۳ درصد بوده است. یعنی درصد بیكاری در بین فارغ التحصیلان بیشتر است و خطرناك تر و بالطبع حل معضلش هم پیچیده تر. شما ممكن است به راحتی صنعتی را ایجاد كنید كه حجم زیادی نیروی ساده را به كار گیرد، اما همان صنعت در بهترین شرایط، تعداد محدودی فارغ التحصیل را به خود مشغول سازد. ایجاد اشتغال برای فارغ التحصیلان سخت تر و هزینه ها نیز بیشتر است. در شرایط فعلی درصد بیكاری در بین فارغ التحصیلان در بعضی از رشته ها بالای ۲۰درصد است كه این درصد بسیار بالا است. چرا كه نیروی جوان ما به جای آنكه منتظر استخدام باشد، وظیفه ایجاد شغل برای خود و بقیه جامعه را برعهده دارد. این همان كاركرد دوم است، یعنی مراكز رشد در مرحله اول موجب اشتغال فارغ التحصیلان می شوند، در مرحله بعد همین فارغ التحصیلان از طریق ایجاد حرفه هایی، موجب اشتغال سایر نیروهای جامعه خواهند شد. روند بدین شكل است. فارغ التحصیلی كه الآن متقاضی شغل از دولت است با یك ایده وارد مركز رشد می شود و پس از پشت سر گذاشتن دوره رشد به عنوان یك فعال اقتصادی از مركز بیرون خواهد رفت. در شرایط فعلی ۵ درصد احتمال این وجود دارد كه یك فارغ التحصیل تبدیل به یك فعال اقتصادی موفق شود. اما اگر این نرخ را به سطح مراكز رشد دنیا كه بالای ۵۰ درصد است ارتقا دهیم آن وقت هر یك از فارغ التحصیلان ما ارباب یك حرفه خواهند شد و اگر هر حرفه برای ۱۰ تا ۱۵ نفر شغل ایجاد كند آن وقت ما می توانیم حجم اشتغال را متناسب با میزان خروجی دانشگاه ها تنظیم كنیم. در نتیجه با توسعه فناوری و با حمایت از فارغ التحصیلان، می توان به ایجاد اشتغال مولد كمك كرد. اشتغال یك دانش آموخته دانشگاهی حالت تكاثری دارد چون می تواند زمینه اشتغال افراد دیگری را نیز فراهم كند. ۱۷ مركز رشدICT در حال حاضر در كشور وجود دارد كه هزار و ۴۷ نفر فارغ التحصیل دانشگاهی در آن مشغول به كار هستند اگر سرمایه گذاری های در نظر گرفته شده برای این مراكز را به شمار آوریم، درمی یابیم ایده مراكز رشد می تواند زمینه های شغلی را كه لزومأ نیازی به هزینه های بالا ندارد، به وجود آورد. ● در مسیری كه مراكز رشد و پارك ها پیش رو دارند چه كم و كاستی هایی به چشم می خورد ▪ در حال حاضر ۴۳ مركز رشد و ۱۳ پارك علم وفناوری در كشور فعالیت می كنند و نزدیك به ۶۰۰ واحد فناور در این مراكز در حال فعالیت هستند. این مراكز فضاهای اجاره ای، حمایت های مالی، مشاوره های حقوقی، بازار و مشاوره های علمی در اختیار متقاضیان و افراد صاحب ایده قرار می دهند. اما آنچه در این مرحله ضروری به نظر می رسد برنامه ریزی های منسجم برای بهبود پارك ها و مراكز رشد و رفع برخی مشكلات این مراكز برای دستیابی به اهداف شان است. البته در برنامه چهارم توسعه كشور ایجاد زیربناهای لازم برای توسعه دانایی محور و حمایت از شركت های كوچك و متوسط كه هدف مراكز رشد است مورد توجه قرار گرفته است. همچنین تربیت نیروی انسانی آشنا با مقوله مراكز رشد و كسب كار های جدید از نیاز های فعلی كشور در حوزه مراكز رشد است و در این زمینه باید تیم های مشاوره ای قوی، اطلاعات و قوانین جدید شكل بگیرد و از تجربه های موجود داخلی و خارجی استفاده شود تا ارزیابی دقیقی از حمایت ها، نوع حمایت ها و راهكار های اجرایی صورت گیرد. ● مركز رشد جهاد دانشگاهی (رویش) به عنوان یكی از مراكز فعال چه فعالیت هایی داشته است ▪ این مركز در طول مدت فعالیت خود بر پذیرش ۲۹ تیم فارغ التحصیل دانشگاهی اقدام كرده است كه در نتیجه آن چند شركت با موفقیت فعالیت خود را آغاز كرده و می تواند خدمات و محصولات خود را به جامعه ارائه دهد. همچنین مركز رشد جهاد دانشگاهی در كنار شهرك علمی و تحقیقاتی اصفهان و پارك علم و فناوری یزد توانسته اند پروژه موسوم به طرح ارتقای خدمات مراكز رشد فناوری را با همكاری بانك جهانی به نتیجه برسانند كه موجب جلب حمایت از سوی این بانك، نسبت به این طرح شد كه از نتایج آن در طول سال های بعد پارك ها و مراكز رشد علم و فناوری برخوردار می شوند. این مركز، طرح شبكه سازی مراكز رشد را در سطح استان تهران پایه ریزی كرده كه تلاش می شود، مدیران و دست اندركاران مراكز رشد استان تهران در قالب این شبكه فعالیت ها و تجارب و موفقیت های خود را به اشتراك بگذارند و موجب رونق مراكز رشد در كشور شوند. همچنین این مركز از طریق برگزاری كارگاه های آموزشی كاربردی براساس نیاز مراكز رشد، شركت ها و واحدهای فناوری، درصدد برطرف كردن نیازهای مراكز رشد است. تدوین طرح درس و برگزاری نخستین دوره از مجموعه دوره های ارتقای توان تخصصی مدیران مراكز رشد كشور از دیگر فعالیت های این مركز است. مركز رشد جهاددانشگاهی با انتشار فصلنامه تخصصی «رشد فناوری» نشریه ویژه پارك ها و مراكز رشد علم و فناوری نیز گام مهمی را برای تأمین نیازهای مراكز رشد برداشته است.

امیرعلی بینام

منبع: مصاحبه: روزنامه ايران